انرژی‏‌های تجدیدپذیر

انرژی در حیات اقتصاد صنعتی جوامع، نقش زیربنایی را ایفا می‎کند، به این معنا که هرگاه انرژی به مقدار کافی و به موقع در دسترس باشد توسعه اقتصادی نیز میسر خواهد بود. انرژی در دنیای امروز نقش خون در بدن را دارد و نگاهی به معضلات گذشته نشان می‎دهد که همواره رقابت‎های بزرگی در سطح جهانی بر سر تصاحب انرژی وجود داشته است. چرا که امنیت ملی و پایداری نظام‎های حکومتی تا حد زیادی در گرو دسترسی به این منابع است. خوشبختانه ایران از نظر دارا بودن منابع و ذخایر متنوع انرژی از ثروتمندترین کشورهای جهان به حساب می‎آید. این منابع درکشور ما با قیمت‎هایی به مراتب نازل‎تر از سایر کشورها و با سهولت بیشتری به مصرف‎کننده عرضه می‎شود. آیا این بهره‎برداری تا بی‎نهایت ادامه خواهد یافت؟ و آیا این سفره طبیعت و نعمت‎های خدادادی برای ما همیشه گسترده خواهد بود؟ بدون شک این منابع انرژی‎زا روزی پایان خواهد پذیرفت. از آنجایی که دیگر زندگی عادی انسان امروزی بدون استفاده از منابع انرژی ممکن نیست، باید همزمان با توسعه فن‏آوری‎های نوین استحصال انرژی، در روش‎های مصرف بهینه انرژی نیز سرمایه‎ گذاری نمود.

 

وضعیت انرژی‏‌های تجدیدپذیر در جهان و ایران

این آمار و ارقام، نشانگر این واقعیت است که کشورهای پیشرفته دنیا عزم جدی بر جایگزینی انرژی‏های تجدیدپذیر به جای انرژی‏های فسیلی دارند. مقالات پژوهشی متعدد و هزینه کردن مبالغ هنگفت و حمایت از پژوهشگران در این زمینه خود حاکی از آن است که این کشورها در میان‏مدت در صدد کاهش وابستگی به سوخت‏های فسیلی کشورهایی مانند ایران هستند. برای روشن‏تر شدن این موضوع وضعیت ایران و جهان را در عرصه بین المللی انرژی مورد بررسی قرار می دهیم.

ايران دومين عضو اوپك از نظر توليد نفت است و حدود 6/8% (3/12 ميليارد تن) از منابع نفتي جهان و 17% (6/26 تريليون مترمكعب) از منابع گازي جهان در ايران واقع شده است. توليد نفت در سال 2000 حدود 6/16 ميليون تن با 8/3 ميليون بشكه در روز بوده است. توليد گاز 287 ميليون مترمكعب در روز است كه در سال 1991 حدود 204 ميليون متر مكعب در روز بوده است. این امار و آمارهای تفصیلی دیگر به وضوح نشان‏دهنده استخراج سریع منابع فسیلی کشور است. از سوی دیگر کشورهای صنعتی و پیشرفته که مصرف کنندگان عمده انرژی در جهان هستند، همواره سعی دارند بر سهم انرژی‏های تجدیدپذیر در انرژی مصرفی خود بیفزایند. این معادله، دیر یا زود نتیجه خواهد داد که انرژی‏های فسیلی -حتی اگر در کوتاه مدت زوال نیابند- قدرت رقابت کمتری در بازار انرژی خواهند داشت.
از منظر سیاسی و راهبردی، می‏توان گفت یکی از مهمترین توانمندی‏ها و نقاط قوت کشور ایران، قدرت آن در بازار انرژی‏های فسیلی جهان است که کشورهای پیشرفته فعلا به آن وابسته اند. از سوی دیگر مساله گرم شدن جهانی که به حد بحرانی رسیده است و دیگر مسایل زیست محیطی سبب شده است که استفاده از انرژی‏های فسیلی در معرض انتقادهای بنیادین قرار داشته باشد. از این رو رویکرد جهانی قدرت‏ها، قطعا محدود کردن استفاده از انرژی‏های فسیلی است. در آینده نه چندان دور این احتمال قوت می‏یابد که انرژی‏های فسیلی، به دلیل عدم تقاضای کافی بسیارارزان‏ترشود و یا به دلیل اعمال محدودیت‏ها، به کالایی لوکس تبدیل شده و کارکرد آن در تامین انرژی جهانی تضعیف گردد. با توجه به تحریم‏های جهانی و سوء‏استفاده قدرت‏های خودکامه جهانی از وابستگی شدید کشور به منابع انرژی فسیلی، اهمیت پرداختن به این موضوع بیش از پیش آشکار شده است.
انرژی‏های نو و تجدیدپذیر در کشور ما و در جهان موضوع نسبتا جدیدی است. در عین حال مراحل توسعه و پیشرفت فن آوری‌های مختلف انرژی‌های نو متفاوت است. برخی همچون انرژی باد و فتوولتائیک به درجه بالائی از تکامل رسیده‌اند و بعضی همچون امواج و نیروگاههای حرارتی خورشیدی در مراحل پائین‌تری از پیشرفت هستند. اما همه آنها نیاز به تحقیق و توسعه به منظور بهبود در عملکرد دارند. با توجه به نو بودن فن‏آوری انرژی‏های تجدیدپذیر، تحقیق و نوآوری در مورد این سامانه‏ها به مراتب از اهمیت بالاتری برخوردار است، به طوری که مسئله تحقیقات جزء لاینفک سامانه‌های تجدیدپذیر بوده و تنها راه غلبه بر موانع توسعه و ترویج انرژی‏های تجدیدپذیر ایجاد زمینه‏های توسعه تحقیقات، انتقال فن‏آوری و نوسازی فن‌آوری‏ها است. در همین راستا کشورهای صنعتی جهان توجه ویژه و بودجه‏های دولتی کلانی به امر تحقیق و توسعه در حوزه انرژی‏های تجدیدپذیر اختصاص داده اند که به عنوان نمونه بودجه دولتی که کشورهای عضو اتحادیه IEA که از کشورهای پیشتاز صنعتی جهان نظیر آمریکا، آلمان، ژاپن، ایتالیا، دانمارک، هلند و... تشکیل شده است. این کشورها در طی سالهای 1974 تا 2003 به تحقیق، توسعه و پروژه‏های ترویجی (Research, Development & Demonstration-RD&D) در زمینه انرژی‏های تجدیدپذیر، مبلغی در حدود 28 میلیارد دلار اختصاص داده ‏اند.
بودجه RD&D انرژی‏های تجدیدپذیر کشورهای عضو IEA بر اساس نوع انرژی به صورت تفکیک شده نمایش داده شده است. همچنین میزان سهم انرژی‏های تجدیدپذیر در بودجه پژوهشی انرژی کشورهای عضو IEA و میزان مقایسه‏ای انرژی‏های تجدیدپذیر در کل انرژی مصرفی کشورهای عضوIEA در شکل‏های زیرنشان داده شده است.

انرژی‏های دریایی

از میان انرژی‏های تجدیدپذیر، انرژی‏های دریایی از پاکترین و پرظرفیت‏ترین انرژی‏ها به شمار می روند. و به همین دلیل همانگونه در فصل دوم بررسی می شود، کشورهای پیشرفته دنیا برنامه ‏های جامعی برای استحصال انرژی از دریاها و اقیانوس‏ها دارند. در ادامه به معرفی مختصر انواع انرژی‏های تجدیدپذیر دریایی می پردازیم. منشا انرژی‏های دریایی نیز مانند همه انرژی‏های مورد استفاده ما، خورشید است. انرژی‏های قابل استحصال از دریا به طور کلی شامل منابع زیر است، که به اختصار در ادامه می آید:
 • جزرومد _ روش سنتی به دام انداختن آب و ایجاد اختلاف تراز
 • امواج _ شامل امواج خط ساحلی، نزدیک ساحل و فراساحلی
 • باد فراساحل _ دارای مزایایی نسبت به باد خشکی
 • جریانات _ عموما ناشی از جزرومد
 • اختلاف گرمایی _ سامانه‏های موسوم به OTEC
 • اختلاف چگالی (شوری)
 • منابع زیستی و رسوبات دریایی

 

1-4-1- انرژی جزرومد

تاریخچه استفاده از انرژی جزرومد به قرن یازدهم میلادی برمی گردد که سد‏های متعدد کوچکی در دهانه نهرها و خورها زده می شد و از آب پشت آنها جهت آسیاب کردن غلات استفاده می گردید.
انرژی جزرومد معمولا توسط سامانه‏هایی شبیه سد‏های هیدرولیکی معمولی مهار می شود. به این ترتیب که در هنگام بالا آمدن آب مخازنی در ساحل پر شده و آبی که در آن به دام افتاده است در هنگام پایین رفتن تراز آب از دریچه‏های سد عبور داده می شود و توربین‏های آبی را برای تولید برق می چرخاند. البته می توان در صورت وجود شرایط مناسب منطقه ای و تاسیسات لازم، در هنگام بالا بودن تراز آب هم عکس این عمل را انجام داد و از یک جزرومد دو بار انرژی استحصال کرد. برای بهره برداری اقتصادی از این سامانه‏ها، اختلاف تراز آب در حالت جزر و حالت مد باید متوسطی معادل حداقل 5 متر داشته باشد که طبق مطالعات تنها 40 نقطه در دنیا چنین اختلاف ترازی را تجربه می کنند. نود درصد کل انرژی که در دنیا به این روش تولید می شود تنها در یک کشور و در منطقه La Rance فرانسه است که اولین نیروگاه جزرومدی جهان نیز به شمار می آید. این نیروگاه در طول 6 سال از 1960 تا 1966 ساخته شده و 240 مگاوات ظرفیت تولید برق دارد.
این شیوه بهره برداری از از انرژی جزرومد هزینه اولیه بسیار بالایی دارد چون معمولا نیاز به ساخت سد بسیار عریضی در دهانه رود یا خلیج داردکه باید در محیطی آبی تاسیس شود. همچنین این گونه مناطق معمولا از نظر زیست محیطی دربرگیرنده بوم‏سامانه‏‏های غنی دریایی و بسیار حساس هستند که به شدت تحت تاثیر تاسیسات نیروگاهی قرار می‎گیرند. حتی با وجود این مشکلات کشورهای پیشرفته از جمله فرانسه، آمریکا، کانادا، روسیه، و چین از این سامانه تولید انرژی استفاده می کنند و کره جنوبی به تازگی بزرگترین پروژه انرژی جزرومدی جهان را با زدن سدی عظیم روی دریاچه Sihwa با توان تولید 260 مگاوات انرژی الکتریکی را در دستور کار قرار داده است که در اواخر سال 2009 به بهره برداری خواهد رسید.


1-4-2- انرژی امواج

انرژی امواج عمدتا ناشی از تاثیر باد روی سطح دریااست و باد، خود حالت خاصی از انرژی خورشیدی است که به عنوان منبع انرژی پاک و تجدیدپذیر می تواند نقش مهمی در تامین نیازهای روزافزون انرژی جهان ایفا نماید.
انرژی موج نامنظم، نوسانی و دارای فرکانس پایین است که قبل از اضافه شدن به شبکه باید به فرکانس 60 هرتز تبدیل شود. بر اساس برآوردهای انجام شده، کل انرژی امواج در جهان 2 تراوات (2 میلیون مگاوات) انرژی الکتریکی باشد. به طور تقریبی حداکثر 20 درصد از این انرژی قابل استحصال است. تا اواسط دهه 90 بیش از 12 سامانه متمایز برای استحصال این انرژی پیشنهاد شده و اکنون تعداد بیشتری از سامانه‏های جدید معرفی شده اند که تنها تعداد کمی از آنها از نظر اقتصادی و فنی امکان‏پذیر هستند.
انرژی موج را نمی توان در هر نقطه ای استحصال کرد. بهترین مناطق جهت احداث نیروگاه، نقاطی است که ارتفاع موج زیاد باشد بنابراین ماطق بادخیز که عموما بین عرض‏های جغرافیایی 40 و 60 درجه هستند، یا تنگه‏های باریک، حاشیه جزایر و قطعات خشکی مرتفع کنار دریا مناطق مناسبی محسوب می شوند. سواحل غربی اسکاتلند، شمال کانادا، جنوب آفریقا، و سواحل شمال شرقی و شمال غربی ایالات متحده آمریکا از نظر پتانسیل انرژی امواج غنی هستند. برآوردها حاکی از آن است که تنها در شمال غربی اقیانوس آرام امکان تولید 40 تا 70 کیلووات انرژی الکتریکی از هر متر از سواحل غربی وجود دارد. این سواحل بیش از 1600 کیلومتر طول دارند که به طور متوسط از هر کیلومترسواحل لااقل می توان 10 مگاوات انرژی تولید کرد.
فن آوری تولید انرژی از امواج شامل تهیه انرژی از موج و تبدیل آن به انرژی الکتریکی از طریق تبدیل اولیه، تبدیل با واسطه، تولید انرژی و انتقال انرژی است. مبدل های اولیه انرژی در طول سال های شروع تحقیقات خیلی سریع توسعه یافتند. به طور کلی می توان مبدل های اولیه را به 5 گروه تقسیم کرد.
 1) جسم متحرک: این روش از انرژی موج برای حرکت دادن یک جسم و تبدیل حرکت آن به انرژی الکتریکی بهره می جوید.
 2) ستون نوسانگر آب (OWC): ستونی از آب در یک لوله بدون کف یا جعبه شناور روی سطح دریا بالا و پایین می رود و این حرکت تولید جریانی از هوا با سرعت زیاد می نماید که می تواند توربین را به حرکت در آورد.
 3) سطح فشرده شونده: از تغییرات فشار آب برای ایجاد هوای فشرده درون یک سیستم مستغرق استفاده می کند. این فشار می تواند تبدیل به جریانی از هوا یا آب شود و به انرژی الکتریکی تبدیل گردد.
 4) دستگاه سر ریز کننده موج: در این روش ارتفاع موج با کم کردن عمق آب افزایش پیدا کرده و آب تا ارتفاع بیشتری به بالا پمپ می شود.
 5) دستگاه های متمرکز کننده موج: تراز متوسط آب دریا را در نقاط مشخص افزایش داده و از روش های سازه های قیفی شکل و به تله انداختن امواج بلند استفاده می نماید.

این تقسیم بندی را می توان از لحاظ مکان نصب به صورت فراساحل، نزدیک ساحل و در ساحل نیز در نظر گرفت. این سامانه‏ها ممکن است به حالت‏های مختلفی نصب شوند؛ ثابت در کف دریا، شناور روی آب، غوطه ور در زیر آب در مناطق فراساحلی و یا در بستر دریا در مناطق کم عمق ساحلی. می‏توان آنها را در منطقه فراساحلی به صورت کاملا مغروق نصب کرد که در این صورت تاسیسات را می توان تا سطح آب هم امتداد داد. البته در عمل به جز بویه‏های ناوبری که از امواج برای تامین انرژی خود استفاده می کنند، بیشتر نمونه‏های عملی این سامانه‏ها در نزدیکی ساحل ساخته می شوند. با ساخت تاسیسات تبدیل انرژی موج در منطقه فراساحلی می تواند 3 تا 8 برابر بیشتر از مناطق ساحلی انرژی الکتریکی برداشت کرد اما هزینه‏های ساخت تاسیسات فراساحلی و خطوط انتقال برق از فراساحل آنقدر زیاد است که پروژه را غیرعملی می سازد.


1-4-3- انرژی باد فراساحل

باد یکی از مظاهر انرژی خورشیدی و همان هوای متحرک است و پیوسته جزء کوچکی از تابش خورشید که از خارج به اتمسفر می‌رسد، به انرژی باد تبدیل می‌شود. گرم شدن زمین و جو آن بطور نامساوی سبب تولید جریانهای همرفت (جابجایی) می‌شود و نیز حرکت نسبی جو نسبت به زمین سبب تولید باد است. اخیرا پیشرفتهای زیادی در مورد استفاده از انرژی باد حاصل شده است. انرژی باد اغلب در دسترس بوده و هیچ نوع آلودگی بر جای نمی‌گذارد و می‌تواند از نظر اقتصادی نیز در دراز مدت قابل مقایسه با سایر منابع انرژی شود. در سالهای اخیر کوشش فراوانی برای استفاده از انرژی باد به کار رفته و تولید انرژی از باد با استفاده از فن‏آوری پیشرفته در ابعاد بزرگ لازم و ضروری می نماید.
 1-4-3-1- مزایای انرژی بادی
 یکی از مزایای انرژی باد آن است که وزش باد در زمستانها سریعتر است و هنگامی که نیاز بیشتری به برق داریم، الکتریسیته بیشتری تولید می‌شود. این انرژی بدون ایجاد آلودگی، دارای منبع انرژی پایان‏ناپذیر و فن‏آوری آزموده شده است. پیشرفتهای اخیر در صنعت، همواره سبب کاهش هزینه الکتریسیته تولید شده توسط مولدهای بادی شده است. این مبلغ کمتر از هزینه الکتریسیته تولید شده توسط زغال سنگ و شکافت هسته‌ای است و از نظر اقتصادی قابل رقابت با سایر منابع است. همچنین مانند دیگر انرژی‏های تجدیدپذیر و ادامه‏دار مخالفان زیادی ندارد. بریتانیا دارای موقعیتهای خوبی از نظر منبع باد در اروپا است. دانمارک در مقایسه با انگلستان که فقط 25% درصد الکتریسیته مورد نیاز خود را از نیروی باد تأمین می‌کند، 3.7 درصد (600 میلیون وات) الکتریسیته مورد نیاز را از انرژی باد تهیه می‌کند؛ در صورتی‏که منبع باد انگلستان 28 برابر بیش از دانمارک است.
 1-4-3-2- ناکارآمدی‏های انرژی بادی
 گفته می‌شود که یکی از بزرگترین موانع بهره برداری از نیروی باد در بریتانیا، مسأله تأثیر زیست محیطی آن است. بسیاری از مردم می‌گویند مولدهای بادی از نظر ظاهری ناخوشایند بوده و پر سر و صدا هستند؛ بخصوص چون در نواحی زیبای خارج از مناطق شهری قرار دارند. اما باید گفت مولدی که سوخت آن زغال سنگ است، مسلما پر سروصداتر و زشت‏تر از دکل‏های آسیاب بادی خواهد بود. صدای متوالی توربینهای دکلهای آسیاب بادی برای کسانی که در نزدیکی آنها هستند، موضوع مهمی به شمار می‌رود. اکنون صدای این مولدها به کمک فناوری چرخ دنده‌ها و توربینهای سه تیغه‌ای قابل کنترل است. یکی از راه‏های پیشگیری از شکایات مذکور، بنا کردن مجموعه دکلهای بادی در پایگاههای ساحلی است که هیچ کس نه آنها را می‌بیند و نه صدایشان را می‌شنود؛ همچنین در آنجا اغلب وزش باد دو برابر خشکی است. با اینکه هوای دریا طبیعتی تباه کننده دارد و سبب کاهش عمر مولدها می‌گردد، اما در عوض احتمال تخریب و خرابکاری در آنها کاسته می‌شود. سرعت باد برای تولید اقتصادی برق باید حداقل 5 نات (5/2 m/s) باشد. هزینه تولید برق از باد بر اساس بادخیزی منطقه و هزینه اولیه ساخت تجهیزات محاسبه می شود که این هزینه با فن‏آوری‏های روز می تواند تا 6 سنت بر هر کیلووات کاهش داد. گاهی باد مورد نیاز در منطقه فراساحلی به‏دست می‏آید که عمق آب عامل تعیین کننده هزینه‏ها است. عموما تا 40 کیلومتری ساحل می توان تاسیسات را برپا کرد. فن‏آوری استحصال انرژی باد فراساحلی کاملا مهیا است ولی هزینه کار در منطقه فراساحلی و انتقال انرژی به ساحل عموما تولید برق را غیر اقتصادی می نماید.
به طور خلاصه می توان مزایای زیر را برای استفاده از انرژی باد فراساحلی برشمرد:
 • منابع بسیار گسترده
 • هزینه کمتر نسبت به باد در خشکی (هزینه اولیه بیشتر)
 • ریسک پایین
 • صدمه کمتر به زیستگاه‏های دریایی
 • قابلیت پیش بینی نسبتا دقیق باد جهت برنامه ریزی برای تزریق برق به شبکه
 • قابلیت تبدیل انرژی به هیدروژن و انتقال راحت تر آن به ساحل

 برخی از معایب استفاده از باد فراساحل عبارت هستند از:
 • ایجاد نازیبایی، محدودیت دید، محدودیت مانور شناور و...
 • هزینه اولیه بسیار زیاد
 • برگشت سرمایه گذاری طولانی
 • ناوبری و صیادی مشکل تر
 • وضعیت آب وهوایی سخت در منطقه فراساحلی
 • هزینه تعمیر و نگهداری بالا
 • الزام به نصب توربین‏های بزرگتر برای اقتصادی شدن
 • هزینه‏ های زیاد انتقال برق



1-4-4- انرژی جریانات دریایی

انرژی حاصل از جریانات کمتر مورد بررسی قرار گرفته است و حتی در برخی منابع معتبر انرژی‏های تجدیدپذیر، از این منبع به عنوان منبع انرژی نام برده نشده است. استحصال انرژی از این طریق نیز نسبت به بقیه منابع جدیدتر است و تنها می توان به یک یا دو نمونه که در عمل ساخته شده اند اشاره کرد.
شرکت انگلیسی Marine Current Turbine یا MCT در این زمینه پیشرو بوده و پس از نصب توربین‏های 300 کیلوواتی Seagen در خلیجBristol هم اکنون در حال نصب توربین‏های 1.2 مگاواتی در شمال ایرلند است. این تکنولوزی بسیار شبیه توربین‏های بادی کار می کند و از جریان سیال آب جهت چرخاندن پره‏های بزرگ استفاده می نماید. می توان این فن‏آوری را در مناطقی که سرعت جریان جزرومدی بالا است و یا در مناطقی که جریانات پایدار اقیانوسی سرعت قابل قبولی دارند نصب کرد. محصول این شرکت که Seagen نام دارد از دو پره دایره‏ای با قطر 15 تا 20 متر تشکیل شده که موتوری را می چرخانند. سرعت چرخش این پره‏ها 12 دور در دقیقه است که برای جانـــوران بزرگ دریایی عبور کننده خطرناک نباشد. در کشور ما نبز به علت وجود تنگه‏ ها و خورهای دارای جریانات با سرعت قابل توجه، احتمالا امکان استفاده از این فن آوری وجود دارد.
فن‏ آوری‏ها و روش‏های دیگری هم وجود دارد که در فصل دوم بررسی کاملتری خواهد شد.



1-4-5- انرژی ناشی از اختلاف گرمایی Ocean Thermal Energy Conversion (OTEC)

این نیروگاهها با بهره برداری از اختلاف دمای میان سطح و عمق اقیانوس یک سیکل حرارتی باد و چشمه عظیم گرم و سرد تشکیل می‌دهند و از این راه می‌توان با استفاده از ایجاد بخار و تقطیر موادی مانند پروپان با آمونیاک سیکل حرارتی کاملی را تشکیل داد و بوسیله تجهیزات ویژه‌ای انرژی مکانیکی و در نهایت انرژی الکتریکی تولید نمود.



1-4-6- انرژی ناشی از اختلاف چگالی (شوری)

از اختلاف چگالی و لایه بندی شدن آب دریاها و اقیانوس‏ها می توان اختلاف فشار ایجاد کرده و از این اختلاف فشار برای تولید الکتریسیته استفاده کرد.
برآورد پتانسیل تامین انرژي باد، موج، جريان و جزرومد در آب‏هاي خليج‏فارس، درياي خزر و درياي عمان، بر اساس شرایط و محدودیت‏های موجود در عرصه فناوری و محیط شناسی پیکره‏های آبی مسأله‏اي است كه تاكنون پاسخ مشخصي به آن داده نشده است. این پروژه در نهایت منجر به ارزیابی پتانسیل استحصال انرژی از منابع دریایی کشور خواهد شد. این طرح می تواند مورد استفاده و راهگشای پژوهشگرانی باشد که در زمینه انرژی‏های قابل استحصال از دریا فعالیت می‏کنند. نتایج این پروژه نه تنها اطلاعات مفیدی از پتانسیل‏های موجود در اختیار قرار می‏دهد، بلکه می‏تواند منجر به ابداع روش‏های جدید ملی و بومی در استحصال انرژی‏های دریایی گردد. در حال حاضر بیشتر روش‏های تولید انرژی از منابع دریایی، در سطح جهانی، نسبتا پر‏هزینه هستند و در کوتاه مدت توان رقابت با روش‏های سنتی را ندارند؛ اما هر روز به تعداد اختراعات ثبت شده در این زمینه، افزوده می‏شود. کشور ایران با توانمندی و دانش جوانان متخصص خود می تواند در این راستا گام‏های بلندی بردارد و چه بسا روش‏های اقتصادی و مقرون به صرفه‏ای در تولید انرژی‏های تجدیدپذیر دریایی در کشورعزیزمان تکامل یابد.